Procedure

Wanneer de eigenaar van een rijks- of gemeentelijk monument het voornemen heeft om zijn monument te wijzigen, wendt hij zich met zijn plannen tot de gemeente. De gemeente informeert de betrokkenen over de procedure. In het algemeen zal naast en bouwvergunning ook een monumentenvergunning nodig zijn. Het betreffende bouwplan wordt dan door de gemeentelijke monumentencommissie worden beoordeeld naar de mate waarin de cultuurhistorische waarden van het betreffende object worden gerespecteerd. Wanneer er ook aan de buitenzijde het nodige verandert, dient ook de welstandscommissie te toetsen op redelijke eisen van welstand, zoals deze zijn aangegeven in de betreffende welstandsnota. (zie ook welstand)
Zowel voor de gemeente als de commissie is het van belang om in een zo vroeg mogelijk stadium te worden betrokken in het planproces, ten einde de planbehandeling voor alle betrokkenen zo soepel mogelijk te kunnen laten verlopen. Voor de beoordeling van restauraties en wijzigingen aan monumenten hanteert de monumentencommissie criteria, zoals deze zijn aangegeven in de 10 uitgangspunten voor het “Omgaan met monumenten”:

1. Het maatschappelijk belang van monumenten
2. Levende monumenten veranderen
3. Waarin zit de waarde van beschermde monumenten
4. De voortgaande geschiedenis van bouw en gebruik
5. Het huidige moment is uitgangspunt
6. Drie schaalniveaus
7. Het monument in zijn omgeving
8. Structuur en stijl van monumenten
9. Constructies, materialen, kleuren en details
10. Een wereld vol monumenten voor de toekomst

Voor een planbeoordeling door de Monumentencommissie moet voldoende informatie worden aangeleverd ten aanzien van de bestaande situatie, de voorgestelde ingreep en de uitvoering. Libau heeft onder de gemeenten een controlelijst verspreid voor monumenten vergunning aanvragen.

Provinciaal en rijksadvies

Sinds 2009 adviseert de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed met name over die gevallen waarbij het een functiewijziging of een aanvraag voor sloop van een rijksmonument betreft. In alle gevallen is het de gemeente die al of niet een monumenten- of sloopvergunning verleent. Voor rijksmonumenten buiten de bebouwde kom heeft de provincie Groningen ook een adviesrol. De provincie baseert zich hier in het algemeen op de adviezen van de ‘provinciale’ monumentencommissie en richt zich met name op aspecten van ruimtelijke ordening.